Dat klimaat is onderhand een dominant thema. Zien we het, maar verder niets ?  Kijken we er bewust naar en doen iets ? Zien we toe op afstand, of zien maar af van de toestand ?
Met zien en kijken hebben we nogal wat problemen. We zijn bijziend, we zitten vol met vooroordelen en dat vertroebelt dus onze waarneming, de discussie, en besluitvorming.
In een serie blogs ga ik verder in op alle vooroordelen, op de bijziendheid, en de gevolgen daarvan. Ik kijk naar de klimaatactivisten, de klimaatontkenners, en alle varianten daarin.
Een bijdrage aan iets meer inzicht en uitzicht, aan een wat ander debat; en een, ik geef toe zeer geringe, aanzet tot het begin van een weg naar een betere wereld, toe maar.

Overschatting.
We overschatten vaak ons eigen gelijk, en onderschatten de mogelijkheid dat iemand anders ook wel eens gelijk kan hebben (nou vooruit, een klein beetje dan). Sterker nog, we overschatten de mate waarin anderen het met ons eens zijn. Overschatting is een bekende valkuil. Niet alleen geloven we vaak dat we slimmer zijn dan anderen, maar we schatten ons zelf beter, slimmer en capabeler in dan we in feite zijn. Een goed gevoel dus, wat heb ik het toch met mezelf getroffen, dat ik 24 uur per dag in de nabijheid van mezelf mag verkeren. Nog een stap verder: het is dus terecht dat ik het beter heb dan anderen (langs welke meetlat dan ook), omdat dit allemaal voortkomt uit mijn eigen kwaliteiten, verdiensten en harde werken.

Ik ben OK.
Het vooroordeel in optima forma is natuurlijk dat jij vindt dat je geen of minder last hebt van voor-oordelen dan de anderen. Bijvoorbeeld omdat je intelligenter bent, meer hebt gestudeerd,
een open mind hebt etc. Kort gezegd: ik ben beter dan de rest. Als je last hebt van een blinde vlek, zie je jouw eigen vooroordelen niet,  maar (vooral) wel die van de anderen.

het “framing effect”.
Boodschap is  dat als je mensen laat kiezen tussen verschillende opties, de toonzetting en de woordkeuze van grote invloed zijn op de keuze die mensen maken. Bij een positieve toon kiezen mensen voor zekerheid, bij een negatieve toon wagen ze eerder een gok.

Bias in de boodschap.
Wees eerlijk en kijk eens naar je eigen “boodschappen” : terugkijkend is de consistentie niet altijd optimaal, er wordt gelaveerd  en gedoseerd. Dat maakt het lastig om te begrijpen en dus om te volgen. De boodschap gaat af en toe uit beeld; het klinkt soms meer als “we kunnen nu eenmaal even niet anders…” En te weinig als “we doen dit omdat het goed is, want…”. Er ontstaat verwarring, bijvoorbeeld omdat soms  versoepeling de boventoon voert maar vervolgens weer de bekende teugels worden aangetrokken, een verwarrende mix van de wortel en des tok, van straffen en belonen, van groter maken en weer downsizen. Bekende “fout” is om de consistentie uit het oog te verliezen. De consistentie tussen het doel en het verhaal is zoek. Geloofwaardigheid kan gaan glijden als een spreker/politicus of gewone mens te vaak van rol wisselt, “good cop & bad cop”. Voordat je het weet is de reactie: ach, de vorige keer trok hij ook een grote broek aan en leek heel voortvarend, maar uiteindelijk bleef er niks van over. Uit angst om te generieke en beschadigende maatregelen te nemen, werd gedifferentieerd zonder dat (althans voor betrokkenen) duidelijk was waarom en waarop gebaseerd. De indruk ontstaat  van een zekere willekeur, meten met meerdere maten, doelloosheid, gerommel.

Samenzwering bias.
Soms zien we een bijzondere vorm van “framing” of “stereotypering”, stigmatisering.  Rondom een epidemie of conflict of rondom het klimaat wordt een sfeer van samenzwering opgetrokken. Met die  samenzweerders is het altijd wat. Zoals vaker bestaat de samenzwering al maar zoeken we nog even een doel. Maar tegelijk is het een verschijnsel dat we serieus moeten nemen. Samenzweringen zijn van alle tijden, kunnen ontwrichten, kunnen een uiting zijn van smeulende verkeerde opvattingen (hierover in een volgende aflevering nog meer).

De metafoor.
De metafoor kan ook een soort “frame” zijn. In een crisis, of met een reeks van crises, zijn er krachtige beelden. We gaan de strijd aan, we moeten overwinnen, we brengen dat monster de genadeklap toe. En vaak worden hierbij onze deugden nog eens extra benoemd : dapper, energiek, saamhorigheid, gemeenschapszin, verantwoordelijk. En, vooruit, een beetje eigenwijs, licht anarchistisch, sterk hechtend aan vrijheid etc. Er kan een zekere kracht, overtuiging en inspiratie van uit gaan, maar het kan ook wat blijven hangen in algemeenheden, de echte problemen niet helemaal in de volle omvang neerzetten, retoriek. Het kan soms zijn doel voorbijschieten. De spreker is te veel bezig met de termen uit die metafoor te gebruiken, de metafoor voert de boventoon waardoor de echte boodschap bijna uit beeld verdwijnt; politici raken nogal eens verstrikt in hun eigen beeldspraken.

Stereotype.
Stereotypering  doen we vaak en is soms ook wel handig. Je veronderstelt dat iemand bepaalde eigenschappen heeft omdat hij/zij tot een bepaalde groep behoort. Of omgekeerd, op basis van een bepaald gedrag of een bepaalde eigenschap plaats je iemand gelijk maar in een bepaalde groep.
Handig dus, dat etiketjes plakken, snelle inschatting en kwalificering van mensen, van de mogelijke klik met jou etc. Kijkend naar een groep : we kunnen makkelijk de fout maken om het gedrag van 1 groepslid direct van toepassing te verklaren op de hele groep waar die persoon toe behoort. “Over” generaliseren gesproken dus.

Loss Aversion Bias
Dit is een hele simpele en vooral menselijke bijziendheid : de angst om te verliezen is groter dan het verlangen en de mogelijkheid om winst te behalen.

Sunk cost.
Bekend argument  bij het volharden in een eenmaal gemaakte keuze is dat er zoveel kosten zijn gemaakt; nu stoppen betekent weggooien, afwaarderen, verlies pakken. De beslissing om door te gaan, heeft dan niets te maken met toekomst, perspectief en succes; maar is gebaseerd op het verleden, fouten in het verleden, de angst om die fouten onder ogen te zien en te moeten erkennen.  En het staat vaak stoer: wij houden vast aan het ingezette beleid, wij wijken niet etc.  Dit heet ook wel “sunk costs”.
Vaak kunnen we maar niet accepteren dat die kosten in het verleden nu eenmaal zijn gemaakt, dus gaan we in het heden niet-rationele beslissingen nemen. Het bekende voorbeeld : je hebt een kaartje gekocht voor een concert. Die dag krijg je een uitnodiging voor een leuke of spannende avond. Dat laatste heeft je voorkeur, maar dat is zonde van dat kaartje dus ga je maar naar dat concert. Gevolg : en je bent hoe dan ook je geld van dat kaartje kwijt, en je hebt een minder leuke avond.

“Opportunity cost”
Hierbij heb je twee alternatieven. Vaak kijken we alleen naar de kosten van dat ene alternatief zelf. Het kan handig zijn om de kosten van een alternatief uit te drukken in de kosten of liever in het verlies (het niet realiseren) van het andere alternatief. En natuurlijk is het goed om naar de baten/voordelen te kijken.

Hans Groenhuijsen, 5 juni 2023.

Deel 1 in de serie “het klimaat” : https://www.hansgroenhuijsen.nl/4-fields/het-klimaat-zien-kijken-afzien-deel-1-in-een-serie-van-6-bijziendheid-over-ongelijk-feiten-meningen-informatie/

Artikelen over klimaat, een betere wereld:
https://www.hansgroenhuijsen.nl/category/4fields/de-toekomst-een-betere-wereld/

. Alle artikelen en blogs , zie: https://www.hansgroenhuijsen.nl/4-fields/

. wekelijks mijn blog ontvangen ? Meld je aan  via “aanvraag artikelen” op
https://www.hansgroenhuijsen.nl/inschrijven-kennisblogs/

. ©alle rechten voorbehouden Hans Groenhuijsen, 2023.

T                06-52 58 95 85
M              hans@hansgroenhuijsen.nl
I                 https://www.hansgroenhuijsen.nl
Link           https://www.linkedin.com/in/4fieldshansgroenhuijsen/